Zaznacz stronę

Róża 

W oczekiwaniu na miłość…

Większość z nas nie ma świadomości tego, jakie znaczenie ma kwiat róży w naszej kulturze i cywilizacji. Roślina ta znana jest nam obecnie przede wszystkim jako kwiat ozdobny, częstokroć bardzo ciężki w hodowli (w zależności od gatunku). Róża jest nie tylko piękną ozdobą ogrodu czy domu, dzięki powszechnie znanym właściwościom jej owoców i kwiatów, wykorzystuje się ją także na szeroką skalę w medycynie, kosmetyce, a nawet w gastronomii. Dziś jednak chciałabym przybliżyć Wam znaczenie róży przede wszystkim w naszej historii i kulturze, gdyż kwiat ten odegrał w naszych dziejach znaczącą rolę i wywarł silny wpływ na kształtowanie się różnorodnych tradycji,  to nie tylko tych związanych z miłością.

Okiełznanie róży i jej dobrodajnych właściwości

Róża jest niemal tak stara jak Świat. Pojawiła się na ziemi około 40 mln lat temu. Jako roślinę uprawną okiełznali ją już Sumerowie i Chińczycy 5 tysięcy lat temu. Jednak to antyczni Rzymianie i Grecy szczególnie umiłowali sobie jej piękno i właściwości pielęgnacyjne.

W czasach antycznych róża uznawana była jako jeden z symboli bogini miłości przede wszystkim jako doskonały konserwant urody i  młodości. Używano jej również do balsamowania ciał.

Wśród rodziny róż, ze swej urody i szczególnych właściwości od dawna wyróżnia się róża damasceńska, która uprawiana była już w starożytności (od VI wieku p.n.e), a do Europy Zachodniej dotarła dzięki wyprawom krzyżowym. Płatki tej róży po wyschnięciu zachowują swój intensywny zapach – wykorzystywany w wielu kulturach do produkcji wody różanej, olejku różanego oraz perfum. Najwcześniejsze wody różane wytwarzano już w VIII wieku w Persji, dopiero w dużo późniejszym czasie nauczono się destylacji olejków. 

Róża w historii

Jak wcześniej wspomniałam kwiat ten został w wielu staożytnych kulturach poświęcony bogini miłości. U Summerów była to Innana/Isztar u Greków – Afrodyta, u Rzymian – Wenus/Wenera, a u Egipcjan – Izyda. U tych ostatnich wciąż można znaleźć uwiecznione na ścianach grobowców kwiaty różane. „Świętymi różami abisyńskimi” zwana była korona zrobiona z kwiatów róży – była ważnym przedmiotem stanowiącym cześć wyposażenia egipskich zmarłych. Z kolei w Świątyni Salomona ściany obmywano tylko i wyłącznie czystą wodą różaną. 

Grecy wierzyli, że kwiaty róży narodziły się wraz z Afrodytą, gdy powstała z piany, z jej krwi gdy zraniła się w stopę biegnąc do swojego kochanka Adonisa lub z krwii samego Adonisa, którego rozszarpały dziki. Róże wieńczyły skroń Dionizosa aby przynosić mu upragniony chłód.

U Rzymian obchodzono Rosaria – święta ku czci zmarłych, podczas których ozdabiano groby bliskich kwiatami róży.

W dobie średniowiecza róża wybrzmiała w kwiecistych zdaniach pieśni z ust trubadurów oraz była natchnieniem da wielu poetów i pisarzy. Dante porównywał do niej rajską miłość. Pisali o niej tacy wielcy twórcy, jak: Wawrzyniec Wspaniały(Lorenzo Medici), William Shakespeare, Umberto Eco oraz szczególnie przeze mnie lubiany za ,,Małego Księcia”  Antoine de Saint-Exupery

Róża prostytutek i róża nowożeńców

Czerwona róża od zarania dziejów kojarzona była z seksualnością i namiętnością, dlatego też początkowo była emblematem prostytutek. W okresie „Odrodzenia” (Renesansu) przeszła swą transformację i stała się ozdobą przede wszystkim zakochanych, nowożeńców oraz łoża małżeńskiego. To właśnie w tym czasie róża z kolcami zaczęła również symbolizować miłość na drodze pokonywania przeciwieństw i związanego z nią bólu. Białe róże stały się natomiast symbolem czystości i niewinności. Żółty kwiat z kolei był znakiem zazdrości. Ostatnią w symbolice była czarna róża (ok. XIXw.) oznaczająca przemijanie i śmierć. 

Róża według Chrześcijan i w heraldyce

Róża jest ważnym symbolem także w chrześcijaństwie. Czerwień jej koloru, pięciokrotność okwiatu i kolce oznaczają męczeństwo, rany oraz koronę Jezusa Chrystusa. Jako delikatny kwiat wyrastający pośród kolców jest również emblematem Maryjnym – niepokalanie poczętej wśród grzeszników. Jednym z określeń opisujących Maryję są „Róża Duchowna” oraz „Róży Syjonu” (Ciekawostka: w powieści „Kod Da Vinci” Dana Browna Różą Syjonu była określona Maria Magdalena). Wyrosłe z chrześcijaństwa grupy gnostyckie przyjmowały za symbol różę lub różę z krzyżem (Zakon Syjonu, Zakon Róży i Zakon Krzyża), a Zakon Krzyżacki nazywał siebie potocznie Rycerzami Róży. 

Kwiat róży jest więc także od dawna znaną figurą heraldyczną (wzór powstały na tarczach herbowych). Poza chrześcijańskimi zakonami symbol róży występował także w bardzo wielu herbach szlacheckich, np. w u rodów z linii andegaweńskiej, Lancasterów (mających w herbie różę czerwoną) i Yorków (z różą białą) rywalizujących o koronę w tzw. Wojnie Róż, a także Tudorów

Artykuł ukazał się oryginalnie na łamach portalu My Cork (mycork.org) 18 sierpnia 2019 roku. Możesz znaleźć go tutaj:
Róża – Dagmara Brzóska, Informacje i Porady, mycork.org.